Naczelny Sąd Administracyjny przy udziale Marii Kalocińskiej, prokuratora prokuratury Apelacyjnej, delegowanej do Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie z odwołania Grażyny W. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. w przedmiocie odmowy pomocy społecznej w formie okresowego zasiłku gwarantowanego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym pytania prawnego pełnego składu SKO w J.
Uzasadnienie strona 3/3

Z wprowadzonej przez ustawodawcę w art. 2 ust. 1 pkt 1a ustawy legalnej definicji osoby samotnie wychowującej dziecko, wynika iż musi być to osoba gospodarująca z dzieckiem, pozostającym pod jej opieką i będącym na jej wyłącznym utrzymaniu, nawet jeżeli dziecko otrzymuje alimenty. Posługując się wyłącznie wykładnią językową przytoczonego sformułowania, można bronić poglądu przytoczonego w uzasadnieniu pytania prawnego przedstawionego przez Kolegium, że osoba samotnie wychowująca dziecko do lat 7, traci ten status, gdy zamieszkuje i gospodaruje także z innym dorosłym dzieckiem posiadającym własne dochody, bowiem dochody te stanowią część składową dochodu rodziny, przez co dorosłe dziecko partycypuje w kosztach utrzymania małoletniego rodzeństwa. Uogólniając, w rodzinie wieloosobowej, w której wyłącznie jedno z rodziców sprawuje pieczę na dzieckiem do lat 7, żaden z jej członków, poza tym dzieckiem i opiekunem, nie mógłby mieć własnych dochodów. Zgodnie z definicją dochodu rodziny zawartą w art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy, są nim nie tylko dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, ale również alimenty, renty rodzinne, zasiłki rodzinne i szereg innych świadczeń o charakterze socjalnym, które mają na celu wspieranie rodziny w trudnej sytuacji materialnej.

Pogląd taki, w ocenie Sądu, nie może być zaakceptowany. Trudno bowiem zakładać, iż celem ustawodawcy było pozbawienie rodzica sprawującego wyłączną pieczę nad dzieckiem do lat 7, prawa do gwarantowanego zasiłku okresowego, z tego tylko powodu, iż inne dziecko /członek rodziny/ otrzymuje alimenty bądź zasiłek rodzinny. Byłby on sprzeczny z celami i zasadami polityki społecznej Państwa wyrażonymi w art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak również w art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Oprócz argumentów natury celowościowej, przeciwko przytoczonemu wyżej poglądowi przemawiają także argumenty o charakterze normatywnym wynikające z wykładni systemowej. W myśl ogólnej zasady, ustalenie znaczenia i treści określonej normy prawnej nie powinno być sprzeczne z innymi przepisami prawa w danej gałęzi prawa lub całym systemie prawa.

Definiując pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko ustawodawca posłużył się między innymi takimi zwrotami jak "opieka" i "wyłączne utrzymanie". W ustawie o pomocy społecznej, zwrotom tym nie nadano szczególnego znaczenia. Skoro odnoszą się one do dziecka i osoby sprawującej nad nim opiekę, zasadnym jest przy wyjaśnieniu ich znaczenia, jak zauważyło to Kolegium, odwołanie się do przepisów regulujących stosunki między rodzicami a dziećmi, zawartych w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy /Dz.U. nr 9 poz. 59 ze zm./, zwanej dalej kriop.

W myśl art. 92 i art. 95 par. 1 kriop, dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską rodziców, która w szczególności obejmuje obowiązek wykonywania pieczy nad osobą dziecka oraz jego wychowywania. Także na rodzicach, stosownie do treści art. 133 kriop, spoczywa obowiązek alimentacyjny, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego otrzymania i wychowania. W przypadku rozpadu małżeństwa, sąd rodzinny i opiekuńczy, powierza pieczę nad dzieckiem jednemu z rodziców ustalając w jakim zakresie każde z nich ma ponosić koszty utrzymania i wychowania dziecka. Inne podmioty, zobowiązane są do alimentacji małoletniego dziecka, tylko wówczas, gdy rodzice nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od nich na czas środków potrzebnych na utrzymanie nie jest możliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Ten hipotetyczny obowiązek alimentacyjny innych podmiotów, musi być jednak skonkretyzowany w orzeczeniu sądu. Oznacza to, iż do czasu wydania takiego orzeczenia obowiązek utrzymania dziecka spoczywa wyłącznie na jego rodzicach. W takim też znaczeniu należy rozumieć zwrot "na wyłącznym utrzymaniu" użyty w definicji osoby samotnie wychowującej dziecko w art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy o pomocy społecznej.

Zasadnicze elementy definicji osoby samotnie wychowującej dziecko, z uwzględnieniem postanowień Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obejmują osobę, na której, w znaczeniu prawnym, spoczywa obowiązek opieki i utrzymania dziecka. To zaś, że jest to osoba samotna i na jej wyłącznym utrzymaniu jest dziecko, wynika z faktu, iż nie zamieszkuje z nią wspólnie i nie gospodaruje inna osoba zobowiązana do opieki i utrzymania dziecka. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż osoba sprawująca wyłączną opiekę nad dzieckiem do lat 7, pozostającym na jej utrzymaniu, w sytuacji, gdy zamieszkuje i gospodaruje także z dorosłym dzieckiem /innym członkiem rodziny/ posiadającym własne dochody, zachowuje status osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1a ustawy o pomocy społecznej, co pozwala jej ubiegać się o gwarantowany zasiłek okresowy, o jakim mowa w art. 31 ust. 4a tej ustawy.

Dochody dorosłego dziecka /innego członka rodziny/ będą o tyle rzutowały na możliwość przyznania gwarantowanego zasiłku okresowego, o ile spowodują przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego rodziny.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 18 ust. 1 i art. 50 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ podjął uchwałę jak w sentencji.

Strona 3/3
Inne orzeczenia o symbolu:
632 Pomoc społeczna
Inne orzeczenia sądu:
NSA w Warszawie (przed reformą)